หลาย ๆ ครั้งที่เราชอบเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการเรียน กิจกรรม รูปร่าง หน้าตา ฐานะ แม้เราจะพยายามบอกตัวเองแล้วว่าทุกคนล้วนแตกต่าง แต่ก็อดเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นไม่ได้อยู่ดี แต่ที่เป็นแบบนี้ ไม่ใช่เพราะเราแปลกนะ แต่อาจจะแค่เพราะ เราเป็น “วัยรุ่น” หรืออยู่ใน “วัยเรียน” เพราะฉะนั้นวันนี้พี่ทีเลยอยากพาน้อง ๆ มารู้จักตัวเอง และวิธีรับมือเวลาที่เราเริ่มเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นกัน
ทำไมวัยรุ่นชอบเปรียบเทียบตัวเองกันคนอื่น?
การเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นไม่ใช่เรื่องแปลกหรือเรื่องใหม่ ยิ่งในสมัยนี้ที่แทบทุกคนเล่นโซเชียลมีเดีย การโพสต์ภาพดี ๆ อย่างเช่น ความสำเร็จ ความสุข รูปร่างสวย ชีวิตดี จึงเป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้น แต่ถ้าลองคิดดูว่าน้อง ๆ เข้าไปเจอโพสต์ของคน 10 คน ที่ล้วนแต่โพสต์เรื่องดี ๆ อาจทำให้น้อง ๆ รู้สึกว่าคนอื่นมีแต่อะไรดี ๆ และอดนำมาเปรียบเทียบกับตัวเองไม่ได้ ถึงแม้ว่าเรื่องดี ๆ นั้น จะเป็นส่วนดีแค่ 1 ส่วนในชีวิตของพวกเขาก็ตาม
ซึ่งความรู้สึกแย่หลังจากเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นในโซเชียลมีเดียก็อาจส่งผลให้เกิดความรู้สึกไม่พอใจในตัวเอง (self-dissatisfaction) และอาจนำไปสู่ภาวะซึมเศร้าได้
นอกจากนี้ยังมีทฤษฎีการเปรียบเทียบทางสังคม (Social Comparison Theory) มาอธิบายเรื่องนี้ด้วย ซึ่งทฤษฎีนี้มากจาก Leon Festinger ในปี 1954
ทฤษฎีนี้บอกว่า “มนุษย์มีแนวโน้ม เปรียบเทียบตัวเองกับผู้อื่น เพื่อเข้าใจตัวเองมากขึ้น” โดยเฉพาะกับคนที่คล้าย ๆ กัน เพื่อให้เราสามารถบอกความสามารถหรือสิ่งที่เราทำได้ และในช่วงวัยรุ่นก็เหมือนกัน ในวัยนี้ เรามักเปรียบเทียบกับ เพื่อน ๆ รอบตัว หรือคนในโลกออนไลน์ เพื่อวัดคุณค่า, ความสำเร็จ หรือแม้แต่รูปลักษณ์ของตัวเอง
เช่น การที่เด็กมัธยมเปรียบเทียบตัวเองกับเพื่อนรุ่นเดียวกัน เพื่อให้รู้ว่าเราหรือเพื่อนที่เรียนเก่งกว่า เปรียบเทียบว่าใครขาวกว่า หุ่นดีกว่า หรือนิสัยดีกว่า
นอกจากการเปรียบเทียบเพื่อให้เห็นคุณค่าของตัวเองแล้ว ในช่วงวัยรุ่น ยังเป็นช่วงสร้างอัตลักษณ์ (Identity Formation) ตามทฤษฎีของ Erik Erikson ด้วย ซึ่งในวัยนี้จะอยู่ในช่วง “Identity vs Role Confusion” หรือการหาว่า “เราเป็นใคร” “คนอื่นมองเรายังไง”
และหนึ่งในวิธีการสร้างอัตลักษณ์ ก็คือการใช้โซเชียล ยอดไลก์ ยอดแชร์ เป็นหนึ่งในกระจกสะท้อนตัวตนและการยอมรับจากผู้อื่น และยังใช้เป็นสิ่งที่วัดวัดคุณค่าของตัวเอง และนี่ก็เป็นส่วนหนึ่งว่าทำไมวัยรุ่นถึงชอบเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น ก็เพราะเราอยากได้การยอมรับ อยากเป็นคนที่เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม ไม่แปลกแยกหรือแตกต่างนั่นเอง
และถึงแม้น้อง ๆ บางคนจะไม่ได้ใช้โซเชียลมีเดียเป็นตัววัดคุณค่าหรือเปรียบเทียบกับคนอื่น แต่ก็อาจจะมีการเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นในชีวิตจริงก็ได้ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องที่แปลกเลย แถมยังเป็นเรื่องปกติ แค่เราต้องสังเกตตัวเอง เพื่อให้เราหาทางไปต่อและดูแลตัวเองได้อย่างเหมาะสมนั่นเอง
เพราะการเปรียบเทียบตัวเองกับผู้อื่น อาจจะมีผลกระทบตามมา เช่น
- ความวิตกกังวลเกี่ยวกับรูปร่าง/หน้าตา
- ภาวะซึมเศร้า หรือหมดไฟ
- เกิดการเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อให้ได้รับการยอมรับ มากกว่าทำในสิ่งที่เป็นตัวเองจริง ๆ
- เสียเวลาและสมาธิจากสิ่งที่ควรโฟกัสมากกว่า เช่น การเรียน การพัฒนาตัวเอง
เมื่อรู้ว่าเรากำลังเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น จะรับมือยังไงดี?
- มองโลกตามคงามเป็นจริง ทำความเข้าใจว่าโลกในโซเชียลคือไม่ใช่ทั้งหมดของชีวิตจริง ใคร ๆ ก็อยากโชว์แต่ด้านดี ๆ ทั้งนั้น
- เสริม Self-esteem ให้คุณค่ากับความสามารถและความพยายามของตัวเอง มากกว่าความสมบูรณ์แบบ
- การรู้คุณค่าของสิ่งที่มี ภูมิใจในสิ่งที่เป็น และเชื่อว่าเราพัฒนาได้ ลดความอยากเปรียบเทียบ
- ทำ Digital Detox บ้าง ลดเวลาอยู่หน้าจอ เพิ่มเวลากับชีวิตจริงมากขี้น ช่วยให้เราไม่ต้องไปโฟกัสกับชีวิตของคนอื่น
สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการหมั่นสังเกตตัวเอง เมื่อรู้แล้วว่าตอนนี้เรารู้สึกยังไง ก็แค่ยอมรับ เพราะการเปรียบเทียบตัวเองกับผู้อื่นในวัยรุ่นหรือวัยเรียนไม่ใช่เรื่องแปลก หรือเป็นเรื่องที่ผิด แต่เป็นเรื่องปกติที่น้อง ๆ สามารถอยู่กับมันและมีวิธีรับมือได้นั่นเอง
บทความอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง
