แชร์วิธีทำ Active Recall เทคนิคอ่านหนังสือให้จำได้นาน – TCASter

น้อง ๆ เคยไหม อ่านหนังสือทีไร จำได้ไม่นานก็ลืม ต้องย้อนกลับมาอ่านใหม่ตลอด ที่เป็นแบบนี้อาจะเพราะน้อง ๆ ไม่ได้เอาสิ่งที่เราอ่านและเก็บไว้ในสมองออกมาใช้ ทำให้สมองรู้สึกว่าไม่สำคัญ ทำให้หลงลืมไปนั่นเอง เพราะฉะนั้นวันนี้พี่ทีจะมาแนะนำวิธีการ Active Recall ดึงความจำออกมาใช้ ให้จำเนื้อหาที่อ่านได้นาน ๆ นั่นเอง

แชร์วิธีทำ Active Recall เทคนิคอ่านหนังสือให้จำได้นาน

Active Recall  คือ วิธีการเรียนที่เน้นให้สมองดึงความรู้จากความทรงจำออกมาใช้ ไม่ใช่การอ่านหนังสือหรือทบทวนแบบผ่านตาอย่างเดียว (passive review)  โดยใช้การ “ทดสอบตัวเอง” เป็นหัวใจหลัก จะทำให้จำได้ดีขึ้นและนานขึ้น เพราะการดึงข้อมูลบ่อย ๆ จะเสริมการเชื่อมโยงในสมอง (retrieval strengthens memory) และทำให้สมองรู้สึกว่า ข้อมูลนี้คือสิ่งสำคัญ ไม่ปล่อยให้หลงลืมไปง่าย ๆ นั่นเอง

ทำไม Active Recall ถึงได้ผล 

• Testing effect — การถูกทดสอบช่วยให้จำได้ดีขึ้นกว่าการอ่านซ้ำ ๆ ไปเฉย ๆ 

• Desirable difficulty — ความยากที่เหมาะสมในการดึงความจำ (การที่สมองต้องพยายามดึงความจำออกมาใช้) ทำให้การเรียนมีประสิทธิภาพกว่า

• Metacognition — รู้ว่าตัวเองรู้อะไรไม่รู้อะไร ช่วยให้น้อง ๆ ปรับการเรียนได้ตรงจุดขึ้น

• Spaced retrieval (ผสานกับ spaced repetition) — ทบทวนซ้ำเป็นช่วง ๆ จะทำให้จำเนื้อหาในระยะยาวได้ดี

ขั้นตอนการทำ Active Recall (แบบทีละขั้น ใช้ได้ทันที)

1. อ่าน/เข้าใจรอบแรก (Comprehension)
   อ่านหนังสือ โดยเน้นไปที่หัวข้อให้เข้าใจภาพรวม (ไม่ต้องท่องจำ แค่อ่านผ่าน ๆ) — ทำโน้ตสั้น ๆ เป็นใจความสำคัญของเรื่องที่อ่าน (ไม่เกิน 3–5 ประเด็น)

2. ปิดหนังสือแล้ว ‘เรียก’ ความจำมาใช้ (Recall)
   อ่านหนังสือจบ ลองปิดหนังสือ แล้ว:

   • เขียนสรุปด้วยตัวเอง (ห้ามเปิดหนังสือนะ) หรือ

   • พูดออกเสียงว่า “เมื่อกี้อ่านอะไรบ้าง” ประเด็นสำคัญคือต้อง พยายามดึงข้อมูลออกมาจากสมองเราให้ได้มากที่สุด

3. ตรวจคำตอบ (Feedback)
   เปิดหนังสือเช็กเรื่องที่ลืมหรือผิด แล้วจดข้อที่ยังจำไม่ได้เป็น “รายการต้องทวน”

4. แก้ไข & ทำเป็นคำถาม
   เปลี่ยนหัวข้อ/ข้อที่ลืมเป็นคำถามสั้น ๆ (ลองทำเป็น Flashcards หรือ Q&A) หรือใช้ cloze deletion (ตัวอย่างเช่น “กระบวนการ ___ ทำหน้าที่ ___”)

5. ทบทวนแบบเว้นระยะ (Spaced Repetition)
   ทบทวนเรื่องที่อ่านในช่วงเวลาที่เพิ่มขึ้น เช่น วันถัดไปหลังอ่านจบ, 3 วันหลังอ่านจบ, 1 สัปดาห์หลังอ่านจบ, 2 สัปดาห์หลังอ่านจบ, 1 เดือนหลังอ่านจบ

รูปแบบ/เครื่องมือที่ใช้ได้

• Flashcards (โปรแกรม Anki, Quizlet หรือเขียนในกระดาษ) — ด้านหน้าเขียนคำถาม คำตอบหลัง

  • แบบ Q-A (เขียนคำถามให้ตอบ)

  • แบบ Cloze (เติมคำสำคัญในประโยค) 

• ทำโจทย์จริง (Practice problems) — โดยเฉพาะวิชาที่ต้องแก้ปัญหา (คณิต ฟิสิกส์ เคมี)

• Feynman Technique — อธิบายหัวข้อนั้นให้คนอื่นหรือจดเป็นสรุป ใช้ภาษาง่าย ๆ ที่เด็ก ม.ต้นก็เข้าใจได้

• การสอนเพื่อน / Quiz กันเป็นกลุ่ม — สลับกันถาม–ตอบ

• Mock test / Full practice exam — จำลองสนามจริงเพื่อช่วยให้สมองดึงความรู้และทดสอบเรื่องการจัดการเวลา

ยกตัวอย่างการทำ Active Recall ตามวิชา

• ชีววิทยา: อ่านเนื้อหา → ปิดหนังสือ → วาด flowchart จากความจำ → เช็ก → แปลงเป็น 5 คำถามแบบ open-ended

• คณิต / ฟิสิกส์: อ่านทฤษฎี/สูตร → ปิดหนังสือ → พยายามแก้โจทย์ตัวอย่างโดยไม่ดูขั้นตอน → เช็กข้อผิด → สร้างโจทย์ให้ตัวเอง

• ภาษาอังกฤษ: อ่านบทความ → ปิด → สรุปใจความหลักเป็นประโยคของตัวเอง + ทำ Cloze กับ collocation ที่สำคัญ

• สังคม / ไทย: อ่านเหตุการณ์/บทวิเคราะห์ → ปิด → เขียนข้อสรุป 3 ประเด็น + ถามว่า “ทำไม”, “มีผลอย่างไร”
  (สามารถใช้ Pomodoro 25/5 เพื่อแบ่งช่วงการอ่านหนังสือและทำ Active Recall ได้นะ)

ตัวอย่างแบบฟอร์มคำถาม (สำหรับทำ Flashcards / สร้าง Q&A)

• Open-ended : ตั้งคำถามปลายเปิด เช่น ให้อธิบายกระบวนการ X และบอกผลลัพธ์ Y

• Why / How / Compare: เปรียบเทียบความแตกต่าง เช่น ทำไม A ถึงต่างจาก B?, อธิบายเหตุผล…

• Application: ถ้าสมมติ A เกิดขึ้น จะเกิดอะไร?

• Cloze: เติมคำในช่องว่าง เช่น ________ เป็นสารตั้งต้นของ _______

• Stepwise: เขียนขั้นตอนแก้สมการ หรือ วิธีพิสูจน์มีอะไรบ้าง?

แนะนำตารางทำ Spaced Repetition 

• ครั้งที่ 1: ทบทวนหลังอ่านหนังสือจบ 1 วัน

• ครั้งที่ 2: ทบทวนหลังอ่านหนังสือจบ 3 วัน

• ครั้งที่ 3: ทบทวนหลังอ่านหนังสือจบ 7 วัน

• ครั้งที่ 4: ทบทวนหลังอ่านหนังสือจบ 14 วัน

• ครั้งที่ 5: ทบทวนหลังอ่านหนังสือจบ 30 วัน

• ปรับตามผล หากยังจำไม่ได้ให้ลดช่วง (เช่น 1 วัน → 2 วัน → 4 วัน)

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อยในการทำ Active Recall และทำให้จำไม่ได้ดีเท่าที่ควร & วิธีแก้

• อ่านหนังสือแล้วไม่ตั้งคำถาม → แก้: ลองตั้งคำถามทันทีหลังอ่านหนังสือจบ

• ทำ flashcard เป็นบทความยาว ๆ → แก้: แยกเป็นคำถามสั้น ๆ ชัดเจน ช่วยให้โฟกัสได้มากกว่า

• ทบทวนแบบซ้ำต่อเนื่องในวันเดียว (massed practice) → แก้: ใช้ spaced repetition แทน

• หวังผลเร็ว อยากจำทั้งเล่มในวันเดียว → แก้: แบ่งอ่านเป็นหัวข้อย่อย + ทบทวนเป็นระยะ

• ไม่จดข้อผิดพลาด → แก้: ย้อนทบทวนข้อที่ผิดบ่อย ๆ ก่อน

วิธีวัดความคืบหน้า

• Accuracy rate: จากคำถามทั้งหมด → ถูกกี่ข้อ (%)

• Time to recall: ต้องใช้เวลาเท่าไหร่ในการตอบคำถาม (ถ้าใช้เวลาลดลง = จำได้ดีขึ้น)

• Error log: จดหัวข้อที่ผิดบ่อย หลังทบทวนแล้วดูว่าทำข้อสอบได้ไหม

• Mock exam score: ใช้คะแนนสอบลองทำเป็นตัวชี้วัดว่าเตรียมสอบมาได้ดีแค่ไหนแล้ว

เครื่องมือแนะนำ

• Anki (ใช้ทำ flashcard และ spaced repetition)

• Quizlet (ใช้ทำflashcard ออนไลน์)

• Notion / OneNote / Notability / Good Note หรือแอปจดสรุปอื่น ๆ (จดโน้ต ทำ Q&A)

• สมุด/บัตรคำกระดาษสำหรับทำ flashcard หรือ Q&A สำหรับน้อง ๆ ที่ชอบอะไรที่จับต้องได้

*ต้องทำเป็นนิสัย –> ทุกครั้งที่อ่านบทใหม่ ให้มี “ช่วงทดสอบตัวเอง” เสมอ สักแค่ 5–10 นาทีต่อหัวข้อ แค่ทำเป็นประจำก็เห็นผลแล้ว

สุดท้ายนี้ พี่ทีก็อยากจะบอกว่า การจะทบทวนหรืออ่านหนังสือให้จำได้นาน คือ การเริ่มจากหัวข้อเล็ก ๆ แล้วขยายวงการอ่านให้เพิ่มขึ้น อย่าพยายาม Active Recall กับ “ทั้งเล่ม” ในครั้งเดียว ใช้การผสมผสาน Active Recall + Practice Problems + Spaced Repetition คือสูตรที่อาจจะเวิร์กสำหรับสายสอบมากที่สุด

บทความอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง

• รวมเว็บไซต์ + วันรับสมัคร TCAS69 ของแต่ละมหาวิทยาลัย 

• เทคนิคอ่านหนังสือสไตล์ฟรังๆ ฟรัง นรีกุล

• แจกแผนการอ่านหนังสือ ฉบับคนขี้เกียจ !!